BẢO QUẢN TÀI LIỆU THƯ VIỆN,
NGUYÊN NHÂN VÀ GIẢI PHÁP

Tài liệu là những sản phẩm vật chất rất dễ bị xâm hại và hư hỏng cho dù chúng có được cấu thành từ bất cứ chất liệu gì đi nữa thì các yếu tố khách quan như ánh sáng, tia cực tím, nhiệt độ và độ ẩm, sự xâm nhập của côn trùng, nấm mốc, thảm hoạ tự nhiên, các tác nhân hoá học đều có thể gây ra gây hư hại đến tài liệu. Bên cạnh đó, các yếu tố chủ quan như việc sử dụng tài liệu chưa đúng cách, di chuyển kho tàng, bảo quản tài liệu không hợp lí thì cũng đều ảnh hưởng và làm hư hại tài liệu.
Theo khảo sát của nhiều chuyên gia Pháp, đã có một số lượng lớn các ấn phẩm cổ bị hư hại trong các kho sách, thư viện của ba nước Đông Dương. Họ đã nhận định: “Điều kiện khí hậu và tình trạng bảo quản bấp bênh có thể khiến chúng tan thành bụi trong thời gian ngắn. Nếu điều đó xảy ra, nó sẽ xóa sạch cả một mảng ký ức về Việt Nam, Lào và Campuchia cũng như một nhân chứng không thể thay thế được của lịch sử nước Pháp trong một giai đoạn lịch sử cùng chia sẻ với ba nước Đông Dương...”[1] Ý kiến của ông Nicolas Wanery – Tổng lãnh sự đại sứ Pháp tại Thành phố Hồ Chí Minh / Làm thức dậy những trang sách cổ - http://www.tuoitre.com.vn
 Đó cũng là một sự cảnh báo trực tiếp đối với các cơ quan lưu trữ và cho công tác bảo tồn tài liệu. Tuy nhiên, không phải cho đến hôm nay công tác bảo quản tài liệu mới được nhìn nhận với một vai trò và ý nghĩa vô cùng quan trọng. Bảo quản tài liệu đã được nhận định là vấn đề sống còn của mỗi thư viện.
Đã có rất nhiều các tủ sách cá nhân được lưu giữ và trao tặng lại cho thế hệ bạn đọc ngày hôm nay, ở đó chúng ta không chỉ thấy là những bộ sưu tập quí giá, ở đó chúng ta còn thấy là tình cảm trân trọng vô cùng với những tài liệu, hiện vật. Mong rằng những bộ sưu tập tài liệu của các Thư viện, cơ quan Thông tin, Lưu trữ cũng luôn được trân trọng và bảo vệ như vậy bằng tình cảm của tất cả những ai đã từng quản lý, sử dụng và quan tâm tới những sản phẩm tri thức quí giá này.
Sau nhiều thập kỉ, vai trò của công tác bảo quản được đánh giá như một trong các nhiệm vụ quan trọng của người làm công tác thư viện, lưu trữ thông tin.
Nguyên nhân chính của bước ngoặc này là do sự suy thoái về mặt vật chất của tư liệu trong các kho của thư viện, cơ quan lưu trữ hoặc cơ quan thông tin. Người ta nhận ra rằng các tài liệu này đã bị hư hoặc có nguy cơ mất đi vĩnh viễn.
Chính vì sự hư hỏng về mặt vật chất nên cương vị của người bảo quản được nâng cao. Nhưng cũng chỉ nghĩ đến việc bảo quản tài liệu quí hiếm và sao cho lâu hư hỏng …
Những thập kỷ gần đây đã có sự thay đổi nhận thức đối với tất cả các tài liệu nói chung, đối với vốn tài liệu trong thư viện nói riêng. Các tài liệu một khi đã được bổ sung, sử dụng thì có thể không tồn tại một cách vô thời hạn và có thể bị hư hỏng bởi nhiều lý do và bất kỳ lúc nào, điều này là rất đáng được quan tâm.
1. Khái niệm về công tác bảo quản tài liệu
Thư viện là nơi lưu giữ các di sản thành văn của nhân loại ra đời cách đây đã mấy ngàn năm. Các tài liệu đã được nhiều thế hệ thu thập và tổ chức thành các kho tài liệu. Đồng thời với công việc đó là vấn đề bảo vệ cho các tài liệu không bị hư hỏng, mất mát.
Tuy nhiên, cho đến những năm 70 của thế kỷ XX, bảo quản tài liệu mới được phát triển thành một ngành nghề với đầy đủ ý nghĩa của nó. Ngày nay, người ta coi nghề làm bảo quản là một nghề sáng tạo. Thật đúng như vậy, muốn bảo vệ tốt tài liệu phải sử dụng kiến thức của nhiều ngành tri thức khác nhau, đặc biệt là hoá học, vật lý và sinh học. Đồng thời các phương pháp bảo quản cũng luôn luôn được nghiên cứu và đổi mới cho phù hợp với sự phát triển của thư viện và khoa học công nghệ hiện đại. Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào bảo quản tài liệu cũng thu được nhiều kết quả khả quan.
Việc bảo quản tài sản của cơ quan thư viện được phân chia thành hai loại: bảo quản dự phòng chú trọng đến việc ngăn chặn sự xuống cấp của toàn bộ các tư liệu nói chung và bảo quản phục chế nhằm sửa lại tình trạng xuống cấp về mặt lý tính hoặc hoá tính của tài liệu. Bảo quản phục chế đòi hỏi một lượng nhân